सको देयया ऐतिहासिक सम्पदा सिपुख्यो व ध÷राजकूलो ल्होनेज्या व सिमेन्ट कंक्रिटया छेलाबुला

– डा. बालगोपाल श्रेष्ठ

सिपुख्यो ः

नेवातय आदि भूमी नेपा गालय आप्रवासीतय जनसंख्याया चाप अनियन्त्रितरुपं अपोयावगुया परिणाम थौं नेवात थगु थासय हे अल्पमतय लानावंगु जक मखु थपिनिगु परंपरागत थायबाय बुं सार्वजनिक जग्गा मनिन जक मखु नेवातय सि उइगु मसानघाट तक नं अतिक्रमणय लाना असुरक्षित जुयावंगु खं चाबहिया घटनां यचुका ब्युगु दु । थज्यागु विषम परिस्थितियात वाचायेका सकोया सचेत ल्यायम्ह पुस्तां सकोया सिपुख्योय संरक्षणया ज्या न्ह्याकूगु तसकं चोछाये बहगु ज्या ख । उलि जक मखु सकोया दिपय झीगु नेवा संस्कृति पिबोये कथं फल्चा चितिक्क चोंक दचिअपातं दनेगु नापं दचिअपातं छिना लोहंहिति तकं नं दयेकूगु खना तसकं लयता । सिपुख्यो जख चल मवंकेत थाय थायस पखा दनाचोंगु नं तसकं बांलागु ज्या ख । सकोमि सकस्यां सि उइगु थुगु थासय थुलि मेहेनत याना समा यायेगु ज्याय तन मन धन बिया ज्या यानाचोंपिं किजापिं राम कृष्ण नापं सकलयात न्ह्याको सुभाय ब्युसां म्हो हे जुइ ।

खयत तापालय चोना सकतां खं जिं थथे अथे धायेफूगु मखु तर फेसबुकय बोयाहगु छुं फोतोत खना धासा अन भचा मिले मजुइक छुं जुया चोना ला धया थें जुया छता निता खं थन कुलागु दु । सिमाया पोया चाकलिं सिमेन्त धलान यानातगु सोयेबले सुलुक्क चोंसां भचा थो बांलागु ज्या मखु । सिमायात नं थुकिं नकारात्मक असर हे याइ । थोया पल्सा सिमा पोया चाकलिं घांय बुइका प्राकृतिक व मौलिकरुपय तोता तयेगु हे दकले बांला ।

मेगु खं – सि उइगु भाजं पतिं पखा व सिमेन्तया छत नं तयाहगु खनेदु । थो नं बांलागु ज्या जुयाचों थें जित मता । जिं सिकं यें विष्णुमति सिथय लुति अजिमा द्योया देग जख थीथी जातया नेवातय सि उइगु भाज चोये गनं हे छत मदु । न्हापा अन यचुपिचु चकंगु थाय । लिपा जिं खंक खंक हे जात जात पतिंया सि उइगु भाजं पतिकं सिमेन्तया छत तयेगु याना हल । थुकिं व थायया वातावरण हे गर्खेसे चोंकेगु ज्या जुल । थथे याना वातावरण सेनिगु खं न्हापा अनया मनूतयसं मस्युगुलिं नं यागु ख । आ वया अमिसं न्हापा अथे जात पतिंया सि उइगु भाजं तोपुया दयेकुगु सिमेन्तया भद्दा छततयसं व थाययात हे कुरुप यात अले अनया वातावरण हे तसकं बांमलाकल धयागु सकस्यां महशुस याना हल । अथे जुया भाजं पतिकं दयेकातगु सिमेन्तया अज्यागु भद्दा छतत थुना न्हापाथें चकंक यचुपिचु याना तोता तयेगु कोछिइ धुंकल धयागु खं उकुनुं छगू जूम मितिंग ज्याझोलय बोति कयाबले जिं सिल । पशुपति आर्यघातय ला सि उइगु भाजं पतिकं अथे सिमेन्तया भद्दा छत तयेगु ज्या गनं जुयाचोंगु मदु । विश्व संपदा जूगुलिं अन अथे जथाभावी याके बीगु खं नं मखुत ।

थो खं वाचायेका मेथायया शिक्षा कया झीथाय सकोया सीपुखेलय नं जथाभावी छुं न्हूगु संरचना मदयेकेगु व दिपय सि उइगु भाजं पतिकं सिमेन्तया भद्दा छत दयेके धुंकुगु जूसां यानं फुकं सेंका छोयेगु ज्या यात धासा तसकं बांलाइ धयागु जित लगे जू ।

झी पुर्खापिसं सि उइगु भाजं तोपुइत धेवा मदया तोमपुगु वा मसया अथें खुला तोतातगु ला अवश्य नं खइमखु धयागु झीसं थुइकेमा । सकोमि फुकस्या अंतिम यात्रा जुइगु दिपय माकथंया समा यायेगु बांलागु ज्या ख तर मागु सोयां नं आपा मयासा बांलाइ धयागु जिगु धापु ख । मेकथं मकायेत इनाप याना ।

अथेहे बरु सको देसय दुने सार्वजनिक फल्चा, लोहं हिति, पुखु, द्यो, देगत गनं सेनाचोंगु, दुनाचोंगु दुसा अपिं दयेकेगु, भिंकेगु, बांलाकेगु ज्याय सकस्यां ध्यान वनेमागु खना ।

ध÷राजकुलो  ः

थुथाय सको देयया ऐतिहासिक ध÷राजकुलो ल्होनज्या जुयाचोंगु खना तसकं लयता । ध÷राजकुलो धयागु सको थज्यागु नेवा देयया ऐतिहासिक संपदा ख । संपदा लागाय फछिं फको सिमेन्त कंक्रित मछेलेगु छेके मबिगु जूसा तसकं बांलाइ ताया ।

मजिं मगाथाय बाहेक सिमेन्त छेले ज्या मजुल धासा ऐतिहासिक ध÷राजकुलोया मौलिकता लेनाचोनी । न्हापा झीगु धया मुहान न्यामा सिमाय जुयाचोंबले तक्क ध न्ह्याइगु लंय गननं सिमेन्त कंक्रित छेलाबुला मदु । लिपा तिनांख्यो वनेगु लंया छुचुं केलिगु घ नापं खुसि पना धलय ल हयेगु यासेलिं सिमेन्तया छेलेज्या यागु खनेदु । ध न्ह्याइगु जख माथााय गनं गनं लोहं अप्पा तयेगु यासां मुलत प्राकृतिकरुपं हे ध न्ह्याका वयाचोंगु ख । अथे चाय हे धया ल न्ह्याना वइगु जूगुलिं ल भचा थथम्हं फिल्तर जुया प्राकृतिकरुपं हे सफा जुया वइगु ख । जिं सिकं धया ल माछि सफा जुया न्ह्याना वइगुलिं याना सको देसय फुकस्या वस हिइगु मो ल्हुइगु तकं धलय हे याइगु ख । जि थमं हे नं धलय यको ख्वासिलागु मोल्हुयागु दु । धोंला महाद्योयाथाय धा वा साखा माहाद्योयाथय निथासं धलय मनूतय ख्वासिलिगु मोल्हुइगु सकस्यां स्यु । माधवनारायणा धलं दनिबले ला न्हिथं दे चाहिले कोचायेका मिजं पिनि साखा माहाद्योयाथाय धलय हे मोल्हुइगु यायेमा ।

ध न्ह्याइगु लंपुइ सिमेन्त कंक्रितया प्लास्तर छेलकिं प्राकृतिकरुपं सफा जुइगु प्रक्रिया अबरुद्ध जुइ । ध न्ह्याइगु लंय सिमेन्त कंक्रित लाना प्लास्तर यायेगु यातकिं ल जमिनय सोसय जुया दुहां वनिगु नं जुइ फइमखु । जमिनय ल सोसय जुया दुहां वनिबले वातावरणया निंतिं अनेक फाइदा दु धयागु खं नं झीसं सिइकेमा ।

अथेहे लंय यचुपिचु यायेत अप्पा लोंह लायेगु यानाचोंगु तसकं बांलागु ज्या ख तर अप्पा लोंह लायेबले भुलय भुलय सिमेन्त प्लास्तर तयेगु ज्या जुइमज्यु थुकिं वा वइबले जमिनय ल सोसय जुया वनेमागु लंपुयात पना बी ।

थुथाय धलय छें छेंया निकासा चवि तकं नं ल्वाकछ्यायेगु यानाचोन धयागु खं नेने दु । थो ला तसकं ग्यानापूगु ज्या ख । थो ज्या मदिकल धासा धया लखं हे अनेक सरुवा लोय इनिगु ज्या जूवनि । थो ला आपराधिक ज्या ख । अथे जुया धलय छेंया निकासा ल्वाकछ्याना चोंपिंत थो ज्या थत्थें दिकेत नं झीसं ध्वाथुइके मागु दु । न्हापा सकोय छेंखा छेंखाय चवि मदु । आ छेंखा छेंखाय चवि दत । छेंखा छेंखाया चवि व फोहरया निकासाया निंतिं ब्यागलं निकासाया प्रबन्धया ज्या नं जुइमागु दु । सुभाय् ।

(प्रतिक्रियाको लागि lwsandesh@gmail.com)